فشار خون چیست و چه عواملی باعث افزایش آن می شوند؟

فشار خون چیست؟

هایپرتنشن یا فشار خون مشکلی شایع برای بیشتر افراد پا به سن گذاشته است. فشار خون نیرویی است که خون به دیواره های عروق وارد می کند. وقتی این فشار بیش از حد می شود فعالیت قلب بسیار بالا می رود و  آسیب های جدی به رگ ها وارد می کند. درمان نشدن این مشکل در طولانی مدت باعث بروز مشکلات قلبی، سکته و مشکلات کلیوی می شود.

فشار خون بالا (یا حداکثر) بین ۱۰۰۰ تا ۱۴۰ میلی‌متر و فشار خون طبیعی (یا حداقل) بین ۶۰ تا ۹۰ میلی‌متر است. در صورتی که فشار خون بطور مزمن برابر یا بیش از ۱۴۰ بر روی  ۹۰ میلی‌متر باشد، فرد از فشار خون بالا رنج می‌برد. نزدیک به ۵۰ درصد افراد از بیماری خود مطلع نیستند و آن را کنترل نمی کنند حتی بسیاری به صورت تصادفی از آن با خبر می‌شوند.

فشار خون

انواع فشار خون کدامند؟

فشار خون اولیه

در 90 تا 95 درصد از بزرگسالان مبتلا به این بیماری، علت مشخصی وجود ندارد. این نوع را فشار خون اولیه می نامند که به صورت تدریجی بعد از چندین سال به وجود می آید.

فشار خون ثانویه

فشارخون بالا در 10 درصد باقی مانده بر اثر علل زیر ایجاد می گردند. این نوع را فشار خون ثانویه می نامند که ناگهانی ایجاد می شود و نسبت به نوع اولیه، شدیدتر است. شرایط گوناگون و مصرف داروهای مختلف می توانند منتهی به این مشکل شوند که عبارتند از:

  • مشکلات کلیوی
  • تومور غده فوق کلیه
  • نقص مادرزادی قلب
  • داروهای خاصی مانند داروهای جلوگیری از بارداری، داروهای ضد احتقان، داروهای مُسکنی که به صورت آزاد فروخته می شوند و برخی داروهای تجویزی دیگر.
  • داروهای غیر قانونی مانند کوکایین و آمفتامین

در برخی موارد بالا رفتن فشار باعث خون‌ریزی مغزی، سکته مغزی، سکته قلبی، حملات قلبی و بیماری‌های مزمن کلیه می شود. حتی افزایش خفیف آن نیز با کاهش امید به زندگی مرتبط است. تغییر رژیم غذایی و روش زندگی می‌تواند در کنترل این بیماری مؤثر بوده و خطرات آن را بر سلامتی کاهش دهد.

نتیجه پژوهشی بین‌المللی درباره تاثیر تغذیه در مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی-متابولیک نشان می‌دهد که این بیماری مهمترین عامل مرگ در کشورهاست. در ایران نیز فشار بالا (بالای ۱۱۵) مهمترین عامل خطرساز است.

هرچه شما بیشتر دچار اضافه وزن باشید به خون بیشتری برای رساندن اکسیژن و مواد مغذی به بافت های بدن تان نیاز دارید. هنگامی که حجم خون گردشی در رگ های شما افزایش می یابد فشار وارده بر دیواره های عروقی نیز بیشتر می شود.

عملکرد فشار خون

نشانه های فشار خون

فشار بالا را قاتل خاموش نیز می نامند چون برای سالها علامت ظاهری ندارد. در حقیقت از هر 5 نفر، 1 نفر از داشتن آن بی خبر است. این بیماری اگر درمان نشود در درون بدن آرام به قلب، ریه، رگهای خونی، مغز و کلیه ها آسیب می رساند. در آمریکا فشار خون دلیل عمده سکته قلبی و مغزی است.

چه چیزی سبب فشار خون می شود؟

فشار خون طبیعی پایین 120/80 است، هرچه فشار خون از این میزان بالاتر باشد امکان افزایش آن نیز بیشتر می شود. در بسیاری از موارد دلیل اصلی فشار بالا نامعلوم است. شماره بالایی (سیستولیک ) فشار را هنگامی که قلب می تپد نشان می دهد. شماره پایین (دیاستولیک ) فشار را هنگام استراحت قلب بین دو ضربان یعنی وقتی قلب دوباره از خون پر می شود اندازه می گیرد. در بعضی موارد بیماری های کلیوی یا غدد فوق کلیوی مربوط به فشار خون است.

پیش فشار خون: یک علامت خطر

تقریبا یک سوم مردم آمریکا پیش فشار خون دارند یعنی فشار خونشان کمی بیش از حد طبیعی است ( چیزی بین 120 و 139 برای فشار سیستولیک و یا 80 تا 89 برای فشار دیاستولیک). افرادی که فشار خونشان در این حد است بیشتر از کسانی که فشار خون پایین تری دارند در خطر بیماری های قلبی هستند. دکتر شما با دیدن این میزان فشار به شما توصیه می کند تغییراتی در سبک زندگی خود ایجاد کنید تا منجر به کاهش این فشار شود.

منطقه ی خطر فشار خون

اگر دستگاه 140/90 یا بیشتر را نشان دهد یعنی فشار بالا دارید. در این حد شاید باز هم نشانه وجود نداشته باشد. در 180/110 و بیشتر با بحران فشار بالا درگیر هستید. در چنین مواقعی چند دقیقه استراحت کنید سپس دوباره فشار خود را اندازه بگیرید اگر باز هم بالا بود با اورژانس تماس بگیرید. فشار خون در سطح بحرانی می تواند سبب سکته مغزی، سکته قلبی، صدمه به کلیه و یا از دست دادن هوشیاری شود. نشانه های فشار بسیار بالا سردرد شدید، اضطراب، خون دماغ و احساس تنگی نفس است.

چه کسانی دچار فشار خون بالا می شوند؟

در سن 45 سالگی مردان بیشتر از زنان دچار فشار بالا هستند. این اتفاق برای بیشتر مردان و زنانی که سنشان بالا می رود رخ می دهد. بیشتر خانمها با رسیدن به سن 65 سالگی دچار این بیماری می شوند. کسانی که فامیلی نزدیک با افراد مبتلا به فشار بالا یا دیابت دارند بیشتر در خطر این بیماری هستند. تقریبا 60% از کسانی که دیابت دارند به مشکل فشار بالا نیز مبتلا هستند.

1- نژاد

آفریقایی و آمریکایی ها حتی در سنین پایین تر بیشتر در خطر این بیماری هستند. پژوهش ها نشان دادند آفریقایی و آمریکایی ها بیش از دیگر نژادها به نمک حساس هستند. برای این نژادها برنامه غذایی و اضافه وزن نیز نقشی اساسی ایفا می کنند.

2- مصرف سدیم

سدیم از اجزا اصلی نمک است که سبب حبس مایعات در بدن و باری اضافی بر قلب می شود. در نتیجه فشار خون بالا می رود. انجمن قلب آمریکا توصیه می کند روزانه کمتر از 1500 میلی گرم سدیم استفاده کنید. باید برچسب غذاها را با دقت مطالعه کنید. غذاهای فرآوری شده بیشترین نمک دریافتی بدن را تشکیل می دهند. سوپ و گوشت های کنسرو شده از عوامل اصلی هستند.

3- استرس

استرس فشار خون را بالا می برد اما هنوز هیچ مدرکی مبنی بر اینکه تاثیری دائمی روی آن داشته باشد وجود ندارد. استرس از دلایل بالا رفتن خطر بیماری های قلبی است و رابطه ای غیر مستقیم با این بیماری دارد. استرس فرد را به سمت عادات ناسالمی چون استفاده از غذاهای بی ارزش، سیگار کشیدن و یا مصرف الکل سوق می برد که با فشار خون و بیماری های قلبی در ارتباط هستند.

4- وزن

اضافه وزن فشار را روی قلب بالا می برد و احتمال بروز آن را بیشتر می کند. به همین دلیل است که رژیم های کنترل فشار خون به کم کردن کالری دریافتی می پردازند. این رژیم ها غذاهای چرب و قند را کم می کنند و مصرف میوه، سبزیجات، پروتئین و فیبر را افزایش می دهند. حتی کم کردن 5 کیلو هم می تواند در فرد تغییر ایجاد کند.

مصرف میوه و زمان آن تا چه اندازه اهمیت دارد؟ از زبان دکتر کرمانی بشنوید:

5- الکل

خوردن بیش از حد نوشیدنی های الکلی سبب افزایش فشار خون بالا می شود. انجمن قلب آمریکا توصیه می کند کسانی که فشار خون بالا دارند مصرف الکل را به حداقل برسانند. افراد دارای پیش فشار خون نیز باید مراقب باشند.

6- کافئین

اگر کافئین باعث هوشیاری می شود آیا سبب بالا رفتن فشار خون نیز می شود؟ شاید کمی تاثیر داشته باشد اما پژوهش ها هیچ ارتباطی بین کافئین و فشار خون بالا کشف نکردند. می توانید به راحتی در روز یک یا دو فنجان قهوه میل کنید.

7- بارداری

فشار خون بارداری نوعی از فشار است که در نیمه دوم دوران بارداری اتفاق می افتد. اگر این مشکل درمان نشود تبدیل به بیماری جدی به نام پره اکلامپسی می شود که هم برای مادر و هم برای بچه خطرناک است. این وضعیت جریان خون و اکسیژن به نوزاد را محدود می کند و روی کلیه و مغز مادر نیز تاثیر منفی می گذارد. بعد از اینکه بچه بدنیا آمد فشار مادر به حالت طبیعی خود باز می گردد.

8- داروها

داروهای آنفولانزا و سرماخوردگی دارای ضد احتقان هستند که یکی از دسته داروهایی است که می توانند فشار را بالا ببرند. انواع دیگر شامل داروهای ضد درد NSAID ها، استروئیدها، قرص های رژیمی، قرص های ضد بارداری و برخی از داروهای ضد افسردگی می شود. اگر فشار خون دارید قبل از استفاده از هر دارو و مکملی با پزشک خود مشورت کنید.

9- روپوش سفید

بعضی افراد تنها در مطب دکتر فشار خون بالا دارند که به دلیل استرس زیاد هست. برخی نیز گاه و بی گاه فشار خونشان بالا می رود. پژوهش ها نشان دادند چنین افرادی مستعد ابتلا به فشار بالا هستند. برای اینکه فشار خون دقیق خوانده شود چند نوبت در خانه فشار خود را بگیرید و نتایج را به دکتر خود نشان دهید.

10- کودکان

در حالی که فشار خون مشکلی رایج برای بزرگسالان هست کودکان نیز ممکن است دچار این مشکل شوند. فشار خون طبیعی در کودکان به سن، جنسیت و قد بستگی دارد و پزشک معالج در صورتی که جای نگرانی باشد به شما می گوید. کودکانی که اضافه وزن دارند و یا سابقه خانوادگی در این مورد دارند بیشتر در خطر هستند.

فشار خون

راهکارهای درمان فشار خون

1- رژیم مناسب

فشار خود را با استفاده از رژیم غذایی مناسب پایین بیاورید. رژیمی مناسب است که پایه آن خوردن میوه، سبزیجات، غذاهای سبوس دار، لبنیات کم چرب، ماهی، مرغ و آجیل باشد. همچنین باید مصرف گوشت قرمز، چربی های اشباع و شیرینی را کمتر کنید. پایین آوردن مصرف نمک در برنامه غذایی نیز تاثیر بسیار خوبی دارد.

2- ورزش

ورزش منظم کمک می کند فشار خون پایین بیاید. افراد بالغ باید هر هفته حدود 150 دقیقه ورزش با شدت متوسط داشته باشند که می تواند شامل باغبانی، پیاده روی سریع، دوچرخه سواری یا سایر ورزش های هوازی باشد. ورزشهای تقویت عضلات هم هفته ای دو روز توصیه می شود و این ورزش ها باید تمام عضلات اصلی بدن را درگیر کند.

3- دیورتیک ها

اگر ورزش و تغییر برنامه غذایی جواب ندهد معمولا اولین انتخاب دیتوریک ها هستند. دیتوریک ها را قرص آب نیز می نامند. این قرص کمک می کند آب و نمک اضافی بدن کم شود و فشار خون پایین بیاید یعنی بیشتر ادرار خواهید کرد. بعضی از این داروها ممکن است پتاسیم بدن را خالی کنند که سبب ضعف عضلانی، گرفتگی عضلات پا و خستگی می شود. بعضی نیز سبب بالا رفتن قند خون در دیابتی ها می شود. اختلال نعوظ نیز از عوارض جانبی است که کمتر شایع است.

فشار خون

4- مسدود کننده های بتا

مسدود کننده های بتا ضربان قلب را پایین می آورند به این معنا که قلب دیگر مجبور نیست سخت کار کند. آنها برای دیگر مشکلات قلبی مانند ضربان قلب غیر طبیعی که آریتمی نام دارد، نیز استفاده می شوند. ممکن است با دیگر داروها تجویز شوند. عوارض جانبی می تواند بی خوابی، سرگیجه، خستگی، سرد شدن دستها و پاها و اختلال در نعوظ باشد.

5- مهارکننده های ACE

مهار کننده های ACE ذخایر آنژیوتانسین بدن را کاهش می دهند. آنژیوتانسین ماده ای است که سبب می شود رگها باریک شوند. نتیجه این است که آرامش پیدا می کنید، رگ ها باز می شود، فشار خون پایین می آید و قلب کمتر کار می کند. عوارض جانبی می تواند سرفه خشک، جوش های پوستی، سرگیجه و بالا رفتن سطح پتاسیم بدن باشد. خانم هایی که مهار کننده ی ACE مصرف می کنند نباید باردار شوند.

6- ARBها

این دارو به جای اینکه ذخایر آنژیوتانسین را کاهش دهد گیرنده های آنژیوتانسین را متوقف می کند. این جلوگیری سبب می شود تاثیرات شیمیایی باریک شدن رگها کم شود و فشار کاهش بیابد. ARBها چند هفته طول می کشد تا کامل اثر کنند. عوارض جانبی احتمالی شامل سرگیجه، گرفتگی عضلانی، بی خوابی و بالا رفتن سطح پتاسیم است. خانمهایی که این دارو را مصرف می کنند نباید باردار شوند.

7- مسدود کننده ی کانال کلسیم

مسدود کننده های کانال کلسیم حرکت کلسیم به درون سلول های قلب و رگها را کند می کند. از آنجا که کلسیم سبب می شود قلب قوی تر منقبض شود این دارو انقباض قلب را کندتر می کند و فشار پایین می آید. این داروها سبب سرگیجه، تپش قلب، تورم مچ پا و یبوست می شوند. این دارو ها را با میوه یا شیر بخورید و از خوردن آنها با آب گریپ فروت یا نوشیدنی های الکلی خود داری کنید.

8- دیگر داروها

دیگر داروهایی که سبب کاهش فشار خون می شوند شامل باز کننده های عروقی، مسدود کننده های آلفا و آگونیست مرکزی هستند. اثرات جانبی احتمالی شامل سرگیجه، تپش قلب، سردرد، یا اسهال می شود. دکتر در صورتی که دیگر داروها کارساز نباشند و یا شرایطی خاص داشته باشید این موارد را تجویز می کند.

9- درمان مکمل

داروها سبب می شود بدن به استراحتی سنگین برود، ورزشهایی مانند تای چی، یوگا و تنفس عمیق نیز می تواند کمک کند. این تکنیک های آرامش بخش با دیگر موارد مانند رژیم غذایی و ورزش همراه شود. اگر درمان گیاهی انجام می دهید مواظب باشید چون برخی داروهای گیاهی با داروهای فشار خون در تضاد هستند و سبب افزایش آن می شوند. اگر از داروهای گیاهی استفاده می کنید حتما به پزشک خود بگویید.

زندگی با فشار خون بالا

فشار خون بالا معمولا مشکلی طولانی مدت است. بسیار مهم است که از داروهای فشار خون استفاده و دائم آن را کنترل کنید. اگر این شرایط را تحت کنترل خود درآورید از سکته مغزی، بیماری های قلبی و مشکلات کلیوی جلوگیری می کنید.

User Review

5 (1 vote)